Yabancı Uyruklu Eşlerin Boşanma Davasında Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?

Her iki eşin de yabancı uyruklu olduğu bir boşanma davası Türkiye'de açıldığında hâkimin yanıtlaması gereken ilk soru şudur: boşanma sebepleri hangi ülkenin hukukuna göre incelenecek? Bu soru yanlış yanıtlanırsa dava uzar, verilen karar üst mahkemede bozulabilir.

Bu yazıda 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'daki (MÖHUK) kademeli sistem, yabancı hukukun nasıl araştırıldığı ve sürecin hangi aşamalarda dikkat gerektirdiği ele alınmaktadır.

Tarafların İkisi de Yabancıysa Boşanmada Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?

Kısa cevap: Eşlerin ikisi de aynı ülkenin vatandaşıysa boşanma sebepleri ve hükümleri öncelikle o ülkenin hukukuna göre belirlenir. Ortak millî hukuk yoksa müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır.

MÖHUK m.14, yabancılık unsuru taşıyan boşanma davaları için kademeli bir sistem öngörür. Hâkim bu basamakları sırayla değerlendirir; bir basamak sonuç vermezse bir sonrakine geçer.

Müşterek Millî Hukuk Nedir, Neden Önce Araştırılır?

Kısa cevap: Müşterek millî hukuk, eşlerin ikisinin de vatandaşı olduğu ülkenin hukukudur. Kanun, boşanma sebeplerini ve hükümlerini önce bu hukuka bağlar.

Bir ülkenin hukuku boşanmayı Türk hukukundan farklı sebeplere, farklı şartlara veya farklı usullere bağlayabilir. Bu nedenle hâkim, dosyaya doğrudan Türk Medeni Kanunu'nu uygulamadan önce eşlerin ortak vatandaşlığını belirler.

• Kapsam: Hukuk yalnızca boşanma sebeplerini değil, boşanmanın hükümlerini de belirler.
• Atıf: Yetkili yabancı hukukun kanunlar ihtilafı kuralları başka bir hukuku gösteriyorsa, bu durum aile hukuku uyuşmazlıklarında dikkate alınır ve gösterilen hukukun maddî hukuk hükümleri uygulanır (MÖHUK m.2).
• Özel durumlar: Çifte vatandaşlık, vatansızlık veya mülteci statüsü gibi hâllerde vatandaşlık bağlantısı için özel kurallar devreye girer; bu tür dosyalar ayrıca incelenmelidir.

Eşler Farklı Ülkelerin Vatandaşıysa Hangi Hukuk Uygulanır?

Kısa cevap: Eşler ayrı vatandaşlıktaysa müşterek mutad mesken hukuku uygulanır. Böyle bir mesken yoksa Türk hukuku esas alınır.

Mutad mesken, bir kişinin belirli bir süredir fiilen yaşadığı yerdir. Farklı ülkelerin vatandaşı olan ve birlikte Türkiye'de yaşayan eşler için bu ölçüt, çoğu zaman Türk hukukuna işaret eder. Aynı sonuç, vatandaşlığı farklı olan ve ortak meskeni bulunmayan eşler için de geçerlidir.

Türk vatandaşı ile yabancı arasındaki evliliklerde de eşler ayrı vatandaşlıkta olduğundan aynı ikinci basamak devreye girer. Mutad meskenin neresi olduğu belgelerle ortaya konulmalıdır.

Hâkim Yabancı Hukuku Araştırmadan Karar Verirse Ne Olur?

Kısa cevap: Hâkim yabancı hukuku kendiliğinden araştırmak zorundadır. Ortak millî hukuk araştırılmadan verilen karar, üst mahkemede bozulabilir.

MÖHUK m.2 uyarınca hâkim, Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku re'sen uygular. Taraflardan biri "şu ülkenin hukuku uygulansın" demese bile bu araştırma yapılmalıdır. Hâkim, yabancı hukukun içeriğinin tespitinde tarafların yardımını da isteyebilir.

Uygulamada ilgili ülke mevzuatının resmî metni ve tercümesi, ilgili makamlardan bilgi istenmesi veya bilirkişi görüşü gibi yollara başvurulabilir. Ortak millî hukuk hiç araştırılmadan doğrudan Türk hukukuna göre hüküm kurulursa kararın dayanağı eksik kalır. Üst mahkeme bu eksikliği tespit ettiğinde kararı bozabilir ve dosya yeniden incelenmek üzere kararı veren mahkemeye gönderilir.

Dosyada Baştan Hazırlanması Gerekenler

• Eşlerin pasaport veya kimlik belgeleri ile evlilik belgesi.
• Ortak millî hukuka ilişkin mevzuatın resmî metni ve yeminli tercümesi.
• Birlikte yaşanan yeri gösteren ikamet belgeleri.
• Yabancı hukuka ilişkin iddiaların ilk derece yargılamasında ileri sürülmesi.

Yabancı Hukuk Tespit Edilemezse veya Kamu Düzenine Aykırıysa Ne Olur?

Kısa cevap: Yabancı hukukun ilgili hükümleri tüm araştırmalara rağmen tespit edilemezse veya Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa Türk hukuku uygulanır.

• Tespit edilememe (MÖHUK m.2): Hâkimin ve tarafların çabasına rağmen yabancı hukukun olaya ilişkin hükümlerine ulaşılamazsa Türk hukuku uygulanır.
• Kamu düzeni (MÖHUK m.5): Yabancı hukukun somut olaya uygulanan hükmü Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa o hüküm uygulanmaz; gerekli görülen hâllerde Türk hukuku devreye girer.

Burada kritik kelime "açıkça" kelimesidir. Yabancı hukukun Türk hukukundan farklı olması tek başına kamu düzenine aykırılık sayılmaz. Aykırılık, her somut olayda ayrıca değerlendirilir.

Türk hukuku uygulanacaksa boşanma sebepleri Türk Medeni Kanunu'nun 161-166. maddelerine göre incelenir. Bunların arasında evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166) en sık başvurulan sebeptir.

Yabancı Uyruklu Eşlerin Boşanma Davası Nasıl İlerler?

Kısa cevap: Süreç; uyruk ve ikamet belgelerinin hazırlanması, uygulanacak hukukun belirlenmesi, aile mahkemesinde dava açılması, yabancı hukukun ortaya konulması ve yargılama aşamalarından oluşur.

Yabancı Unsurlu Boşanma Davasında Avukat Desteği

Yabancı unsurlu boşanma dosyalarında uyruk, evlilik yeri, ikamet ve belge bilgileri birlikte değerlendirilir. Bu değerlendirme baştan eksik yapılırsa dilekçe yanlış hukuk üzerine kurulabilir ve dosya sonradan bozulma riskiyle karşılaşabilir.

Maya Avukatlık Bürosu, İstanbul'da yabancı unsurlu aile hukuku dosyalarında hukuki danışmanlık sunmaktadır. Genel çerçeve için boşanma avukatı ve İstanbul boşanma avukatı sayfalarına, eşlerin anlaştığı hâller için anlaşmalı boşanma yazısına göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Emsal Yargıtay Kararı