Irak'ta Çalışan Türk İnşaat İşçisinin Hakları: Kıdem Tazminatından Fazla Mesaiye Tam Rehber

Irak'taki bir şantiyede sıvacı, kalıpçı, kaynakçı ya da başka bir inşaat işçisi olarak çalıştınız ve işveren tazminatlarınızı ödemeden ayrılmanızı sağladı. Türkiye'ye döndünüz, elinizde birkaç bordro ve bir istifa kâğıdı var. Şimdi ne yapacaksınız?

Cevap şu: Türkiye'de dava açabilirsiniz. 

Irak, başta Erbil, Bağdat, Basra ve Kuzey Irak bölgeleri olmak üzere, büyük ölçekli altyapı, konut ve enerji yatırımlarının yoğunlaştığı bir coğrafya olarak Türk inşaat şirketleri için önemli bir pazar hâline gelmiştir. Bu şirketlerin bir bölümü Irak'ta doğrudan faaliyet yürütürken, bir bölümü Irak'ta kurulu bağlı ya da ortak şirketler üzerinden proje gerçekleştirmektedir. Her iki modelde de Türkiye'den getirilen nitelikli inşaat işçileri sıvacılar, kalıpçı ustaları, kaynakçılar, demir ustası, elektrikçi ve diğer meslek grupları sahalarda çalışmaktadır.

İş akdinin sona ermesi sırasında bu işçilerin büyük bölümü tazminatlarını tam olarak alamamaktadır. Kimi zaman "istifa ettirilerek", kimi zaman sözlü anlaşmalarla uçak bileti karşılığında haklar gasp edilmekte; kimi zaman da işçi sözleşmesinin içeriğini bile tam olarak okumadan imzalamaktadır. Bu yazı, Irak'ta çalışan Türk inşaat işçilerinin hukuki haklarını, dava süreçlerini ve uygulanacak hukuku sade bir dille açıklamayı amaçlamaktadır.

Türkiye'de Dava Açılabilir mi? Yetkili Mahkeme

Türkiye'ye dönen bir inşaat işçisinin aklına gelen ilk soru şudur: "Alacağımı aramak için Irak'a geri dönmem mi gerekiyor?" Büyük çoğunlukla hayır. Dava Türkiye'de, kendi şehrinizin yakınındaki İş Mahkemesi'nde açılabilir.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (MÖHUK) 44. maddesi, bireysel iş sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerinin uluslararası yetkisini düzenleyen özel bir kural içermektedir. Bu kurala göre işçi, işverene karşı şu mahkemelerde dava açabilir:

Irak Hukuku mu, Türk Hukuku mu Uygulanır?

Türk mahkemesi davaya bakacak olsa da bu, davanın Türk iş hukukuna göre çözüleceği anlamına gelmez. Hangi hukukun uygulanacağı, MÖHUK'un 27. maddesi çerçevesinde ayrıca belirlenir.

Temel kural şudur: Taraflar sözleşmede geçerli bir hukuk seçimi yapmışlarsa seçilen hukuk uygulanır; ancak bu seçim, işçinin işini fiilen yaptığı ülkenin — mutad işyeri ülkesinin — emredici hükümlerinin sağladığı asgari koruma düzeyinin altına düşemez. Hukuk seçimi yoksa doğrudan mutad işyeri hukuku geçerli olur.

Uygulamada Irak'ta uzun süre çalışmış bir inşaat işçisinin davası büyük olasılıkla Irak İş Hukuku çerçevesinde değerlendirilecektir. Bu nedenle hem Türk iş hukukunu hem de Irak iş mevzuatını bilen bir avukatla çalışmak kritik önem taşımaktadır.

Organik Bağ: Türk Şirketini Sorumlu Tutmak

Uygulamada sıkça karşılaşılan bir durum şudur: İşçi, resmî olarak Irak'ta kurulu bir şirketin çalışanı görünmektedir — oysa bu şirket, Türkiye merkezli bir ana şirketin Irak'taki projelerini yürütmek amacıyla kurduğu bağlı bir yapıdan ibarettir. İşçi Türkiye'den gönderilmiş, maaşı zaman zaman Türk banka hesabına yatırılmış, sözleşmesi Türkçe imzalanmış, talimatları Türkiye'deki yöneticilerden gelmiştir.

Türk mahkemeleri bu iki şirket arasındaki "organik bağı" tespit ettiğinde, Türkiye'deki ana şirketi de işçilik alacaklarından sorumlu tutabilmektedir. Bu, davayı Türkiye'de açmak için en güçlü dayanaklardan birini oluşturur.

Irak İş Hukukunda Temel İşçi Hakları

Irak'ta iş ilişkileri temel olarak 71 Sayılı Irak İş Kanunu (1987) ile düzenlenmektedir. Bu kanun, yabancı işçiler dahil özel sektörde çalışanları kapsamaktadır. Erbil ve Kuzey Irak'ta ise Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin iş mevzuatı da zaman zaman uygulanmaktadır. Temel haklar şu şekilde özetlenebilir:

Hangi Alacaklar Talep Edilebilir?

Irak'taki bir şantiyede çalışan Türk inşaat işçisinin, iş akdinin sona ermesinde talep edebileceği alacaklar şu şekilde sıralanabilir:

Zamanaşımı: Dava İçin Ne Kadar Süreniz Var?

Yurt dışı işçi davalarında zamanaşımı meselesi, uygulanacak hukuka göre farklılık gösterir ve son derece kritik bir süreçtir. Hak kaybına uğramamak için Türkiye'ye döner dönmez bir avukata danışmak gerekir.

İspat ve Delil: Yanınızda Ne Olmalı?

Yurt dışı iş davalarında en büyük güçlük, delillerin büyük bölümünün yurt dışında kalmasıdır. Türkiye'ye dönerken aşağıdaki belge ve bilgileri yanınızda getirmeniz ya da güvence altına almanız davanızın seyrini doğrudan etkiler:

Türkiye'ye Döndükten Sonra Atılacak Adımlar

Türkiye'ye döndükten sonra süreci şu adımlarla yönetmenizi öneririz:

Sıkça Sorulan Sorular

Irak'ta Türk şirketinin şantiyesinde çalıştım; kıdem tazminatımı Türkiye'de dava açarak alabilir miyim?

Evet, büyük çoğunlukla mümkündür. MÖHUK'un 44. maddesi, işçiye kendi ikamet ettiği Türk mahkemesinde dava açma imkânı tanımaktadır. Türkiye'deki ana şirket ile Irak'taki şirket arasında organik bağ varsa, dava doğrudan Türk şirketine karşı da açılabilir.

Sözleşmemde "Irak hukuku geçerlidir" yazıyor; yine de Türkiye'de dava açabilir miyim?

Hukuk seçimi anlaşması, Türk mahkemesinin yetkisini ortadan kaldırmaz  yalnızca hangi hukukun uygulanacağını etkiler. Irak hukuku seçilmiş olsa dahi Türk mahkemesi davaya bakabilir; yalnızca uyuşmazlığı Irak hukukuna göre çözer. Öte yandan seçilen hukuk, işçinin Irak hukukuna göre sahip olacağı asgari koruma düzeyinin altına düşemez.

Erbil veya Kuzey Irak'ta çalıştım; Kürdistan Bölgesi için farklı bir hukuk mu uygulanır?

Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) kendi iş mevzuatına sahip olup bu düzenlemeler uygulamada zaman zaman federal Irak İş Kanunu'ndan farklılık gösterebilmektedir. Erbil veya Süleymaniye'de çalışan işçiler için hangi mevzuatın geçerli olduğu, somut çalışma ilişkisinin koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Irak'tan gelirken istifa dilekçesi imzalatıldı; tazminat hakkımı kaybettim mi?

Mutlaka değil. İşveren baskısı, pasaport alıkoyma veya uçak bileti karşılığı imzalatılan istifa dilekçeleri, Türk mahkemelerinin irade fesadı ilkesi çerçevesinde geçersiz sayabileceği belgelerdir. Suudi Arabistan'daki benzer davalarda Yargıtay'ın bu konuda net bir tutum sergilediğini görüyoruz; aynı ilkeler Irak davaları için de geçerlidir.

Dava ne kadar sürer ve masrafları ne kadardır?

Yabancılık unsurlu iş davaları, yabancı hukukun tespiti aşaması nedeniyle yurt içi davalara kıyasla biraz daha uzun sürebilmektedir. Arabuluculuk sürecinden itibaren toplam süreç, bilirkişi incelemesi ve mahkeme takvimine bağlı olarak değişmektedir. Avukatlık ücreti, alacak miktarı ve davanın kapsamına göre belirlenir; ayrıntılı bilgi için Maya Avukatlık Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Detaylı bilgi için Maya Avukatlık Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.