Ana Sayfa / Emsal Kararlar

Yayınlar

Emsal Kararlar

Mahkeme kararlarına ilişkin genel bilgilendirme yazıları.

Arama Kararı Olmadan Araç Araması: Kaçak Eşya Bulunsa Bile Yasak Delildir

Arama Kararı Olmadan Araç Araması: Kaçak Eşya Bulunsa Bile Yasak Delildir

Kolluk, park halindeki bir aracın camından içeride kaçak sigara gördüğünü söylüyor ve aracı açtırarak arıyor. Ele geçen eşya gerçekten kaçak olabilir. Ancak ceza muhakemesinde asıl soru, eşyanın ne olduğu değil, nasıl ele geçirildiğidir.

Hâkim kararı, Cumhuriyet savcısının yazılı emri veya savcıya ulaşılamadığı durumda kolluk amirinin yazılı emri bulunmadan yapılan araç araması hukuka aykırıdır. Bu aramayla bulunan eşya, kaçak olsa dahi yasak delil niteliği taşır ve tek başına mahkûmiyete dayanak yapılamaz. Aşağıda bu kuralın şartlarını, istisnalarını ve savunmada nasıl kullanılacağını ele alıyoruz.

Kolluk Bir Aracı Hangi Şartlarla Arayabilir?

Suç delili elde etmek amacıyla yapılan araç araması bir adli aramadır ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 116 ve devamı maddelerine tabidir. CMK 116, şüpheli veya sanığın üstünün, eşyasının ve ona ait diğer yerlerin makul şüphe bulunması halinde aranabileceğini düzenler. Araç da bu kapsamda değerlendirilir.

Aramanın kim tarafından yetkilendirileceği ise CMK 119’da sıralanmıştır. Bu sıralama bir tercih listesi değil, kademeli bir yetki düzenidir:

1
Hâkim kararı: Kural olan yoldur. Aramanın nedeni olan fiil, aranacak kişi, yer veya eşya ve kararın geçerli olacağı süre kararda gösterilir.
2
Cumhuriyet savcısının yazılı emri: Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde başvurulabilir.
3
Kolluk amirinin yazılı emri: Gecikmesinde sakınca bulunan ve Cumhuriyet savcısına ulaşılamayan hallerde mümkündür. Sonuçları derhal Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir.

ℹ️ Konut ve İşyeri İstisnası

Konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama yalnızca hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir. Kolluk amirinin yazılı emri bu yerler için yeterli değildir.

Bu basamakların hiçbirine dayanmayan, yani hiçbir karar veya yazılı emir olmadan yapılan arama, Anayasa’nın 20. maddesindeki özel hayatın gizliliği güvencesine ve CMK 119’a açıkça aykırıdır. Savcının yalnızca telefonla verdiği sözlü talimat da yazılı emir şartını karşılamaz.

Araçta Açıkça Görülen Eşya Arama Kararını Gereksiz Kılar mı?

Hayır. Kolluğun aracın camından dışarıdan bakması arama sayılmaz; bu bir gözlemdir. Ancak gözlemle yetinilmeyip aracın kapısı açılır, koltuklar, bagaj ve torpido gözü incelenirse artık teknik anlamda arama başlamış olur.

Arka koltukta sigara kolilerinin görülmesi, kolluğa makul şüphe kazandırabilir. Bu şüphe, arama kararı veya yazılı emir istemek için geçerli bir gerekçedir. Fakat şüphenin varlığı, karar veya emir alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Arama Sayılmayan Park halindeki araca dışarıdan bakmak, camdan görünen eşyayı tespit etmek, durumu tutanağa geçirmek ve yetkili merciden karar veya emir talep etmek.
Arama Sayılan Aracı açtırmak, iç bölmeleri, bagajı ve torpidoyu karıştırmak, poşet ve kolileri açarak içindekileri incelemek ve eşyaya el koymak.

Aracı Sahibine veya Sürücüsüne Açtırmak Rıza Sayılır mı?

Uygulamada sık görülen bir yöntem, aracın zilyedini bulup kapıyı ona açtırmaktır. Bu işlem, aramanın hukuka uygunluğunu tek başına sağlamaz. Kolluk talebiyle anahtarın verilmesi veya kapının açılması, arama kararı ya da yazılı emrin yerine geçmez.

Yargıtay, zilyedin temin edilerek aracın açtırıldığı ve içeriden kaçak sigara çıkarıldığı durumda, ortada usulüne uygun bir karar veya yazılı emir bulunmadığı için ele geçen eşyayı yasak delil kabul etmiştir. Kişinin üniformalı görevliler karşısında kapıyı açması, özgür iradeyle verilmiş ve aramanın kapsamını bilerek kabul edilmiş bir rıza gibi değerlendirilmemelidir.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Husus

Arama tutanaklarında “şüpheli rızası ile araç açıldı” gibi kalıp ifadelere sık rastlanır. Bu ibare, dosyada karar veya yazılı emir bulunup bulunmadığı sorusunu cevaplamaz. Tutanakta rıza yazılı olsa dahi, aramanın dayanağı ayrıca araştırılmalıdır.

Rızaya dayalı teslim ve üçüncü kişinin alanında bulunan delil konusundaki ayrımlar için hukuka aykırı arama ve rızaen teslim başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.

Eşyanın Kaçak Olması Hukuka Aykırı Aramayı Geçerli Kılar mı?

Hayır. Bu, kaçakçılık dosyalarındaki en önemli noktadır. Aramanın sonucunda gerçekten kaçak sigara, gümrüksüz tütün veya bandrolsüz ürün bulunması, aramanın baştaki hukuka aykırılığını geriye dönük olarak gidermez.

Hukuka uygunluk, aramanın başladığı anda var olması gereken bir şarttır. Sonuca bakılarak usul ihlali meşrulaştırılırsa, karar veya emir alma zorunluluğu anlamını yitirir. Yargıtay bu nedenle, ele geçen eşyanın kaçak olmasının sonucu değiştirmeyeceğini açıkça vurgulamaktadır.

✔️ Yargıtay’ın Yaklaşımı

Mahkemece verilmiş arama kararı, savcının yazılı izni ya da savcıya ulaşılamaması nedeniyle kolluk amirinin yazılı emri bulunmuyorsa, araçtan çıkan eşya yasak delildir. Eşyanın kaçak olması bu niteliği değiştirmez ve bu delile dayanılarak mahkûmiyet hükmü kurulamaz.

Bu ilke yalnızca kaçakçılığa özgü değildir. Uyuşturucu dosyalarında da hukuka aykırı aramayla ele geçen maddenin delil değeri aynı şekilde tartışılır. Benzer bir değerlendirme için hukuka aykırı arama nedeniyle verilen beraat kararı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Hukuka Aykırı Arama Sonucunda Beraat Kararı Verilir mi?

Suçun tek veya belirleyici delili hukuka aykırı aramayla elde edilmişse, beraat kararı verilmesi gerekir. Bu sonuç birkaç temel düzenlemenin birlikte uygulanmasından doğar:

  • Anayasa m. 38/6: Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez.
  • CMK m. 206/2-a: Ortaya konulmak istenen delil hukuka aykırı elde edilmişse reddedilir.
  • CMK m. 217/2: Suç ancak hukuka uygun elde edilmiş delillerle ispat edilebilir.
  • CMK m. 230/1-b: Hükmün gerekçesinde hukuka aykırı olduğu için reddedilen deliller ayrıca gösterilir.

Mahkeme hukuka aykırı delili dışarıda bıraktıktan sonra, geriye kalan delillerin suçu şüpheden uzak biçimde ispatlayıp ispatlamadığına bakar. Arama tutanağı, el koyma tutanağı ve bu işlemlere dayanan bilirkişi raporu düştüğünde, çoğu kaçakçılık dosyasında mahkûmiyete yeter başka delil kalmaz.

Hukuka aykırı delilin bağımsız delillerle desteklenip desteklenmediği ise her dosyada ayrıca incelenir. Örneğin eşyanın kaynağını gösteren ve aramadan tamamen bağımsız elde edilmiş fatura, tanık beyanı veya teknik takip kayıtları varsa değerlendirme değişebilir. Delil yasağının genel çerçevesi için hukuka aykırı delil ve kışkırtıcı ajan yazımız da fikir verecektir.

Önleme Araması ile Adli Arama Arasındaki Fark Nedir?

Kolluğun yol kontrol noktalarında araç durdurup bakması çoğu zaman önleme araması kapsamındadır. Önleme araması, Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu’nun 9. maddesi ve Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği’ne dayanır; amacı suç işlenmesinin önüne geçmektir.

Önleme araması da kendiliğinden yapılamaz. Hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mülki amirin yazılı emri gerekir; karar belirli yer ve zaman dilimini kapsar. Dosyada böyle bir karar varsa, aramanın o kararın yer ve süre sınırları içinde yapılıp yapılmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Önleme Araması Suç işlenmeden önce, genel güvenlik amacıyla yapılır. Dayanağı PVSK 9’dur. Belirli yer ve süreyi kapsayan karar veya mülki amir emri gerekir.
Adli Arama Belirli bir suça ilişkin şüphe üzerine, delil elde etmek için yapılır. Dayanağı CMK 116-119’dur. Hâkim kararı, savcı veya kolluk amirinin yazılı emri gerekir.

İhbar üzerine belirli bir araca gidilmesi veya park halindeki belirli bir araçtan şüphelenilmesi, artık genel bir güvenlik kontrolü değildir. Bu noktada kolluk belirli bir suçun delilini aramaktadır ve adli arama kurallarına uymak zorundadır.

Kaçakçılık Dosyasında Arama İşlemi Nasıl Sorgulanır?

Hukuka aykırı arama itirazı, savunmanın ilk ve çoğu zaman en etkili adımıdır. Bu itirazın sonuç verebilmesi için dosyanın erken aşamada belirli sorular üzerinden incelenmesi gerekir:

  • Dosyada hâkim kararı, savcı yazılı emri veya kolluk amiri yazılı emri var mı?
  • Yazılı emir varsa, savcıya ulaşılamadığı ve gecikmede sakınca bulunduğu belgelenmiş mi?
  • Karar veya emirdeki kişi, araç plakası ve zaman bilgisi yapılan aramayla örtüşüyor mu?
  • Arama tutanağı ile el koyma tutanağı arasında saat ve içerik uyumu var mı?
  • Önleme araması kararı varsa, aramanın yeri ve saati bu kararın kapsamında mı?
  • “Rıza ile açıldı” ibaresi varsa, rızanın nasıl alındığı ve kapsamı belli mi?
Önemli: Hukuka aykırılık itirazı ilk ifadeden itibaren ileri sürülmeli ve iddianameye, ilk derece kararına, istinaf ve temyiz dilekçelerine açıkça yazılmalıdır. Arama dayanağının araştırılması da mahkemeden ayrıca talep edilebilir.

Soruşturma aşamasında yapılan açıklamalar da dikkatle değerlendirilmelidir. Hukuka aykırı aramanın hemen ardından alınan ve yalnızca o aramaya dayanan beyanların delil değeri tartışmalı hale gelebilir. Bu nedenle ifade öncesinde avukatla görüşmek, savunmanın yönünü belirleme açısından önemlidir.

✅ Sonuç: Ne Yapmalısınız?

Aracınızda veya eşyanızda kaçak ürün ele geçirildiyse, ilk bakılması gereken şey aramanın dayanağıdır. Karar veya yazılı emir yoksa, ele geçen eşya kaçak olsa bile mahkûmiyete esas alınamaz. Arama ve el koyma tutanaklarınızı, iddianameyi veya mahkeme evrakınızı iletişim sayfamız üzerinden Maya Avukatlık Bürosu’na iletebilir, dosyanızın hukuki değerlendirmesi için randevu talep edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Polis aracımı arama kararı olmadan arayabilir mi?

Adli amaçla yapılan araç araması için hâkim kararı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcının yazılı emri veya savcıya ulaşılamadığında kolluk amirinin yazılı emri gerekir. Önleme aramalarında ise hâkim kararı veya mülki amirin yazılı emri aranır. Hiçbir karar veya emir olmadan yapılan arama hukuka aykırıdır.

Araçta camdan görünen kaçak sigara için de arama kararı gerekir mi?

Evet. Eşyanın dışarıdan görülmesi şüphe doğurur ama aracın açılıp içinin incelenmesi aramadır. Bu aramanın da usulüne uygun karar veya yazılı emre dayanması gerekir.

Aracı polisin isteğiyle kendim açtım, bu rıza sayılır mı?

Kolluk talebiyle aracın açılması, karar veya yazılı emrin yerine geçmez. Yargıtay, zilyedin bulunarak aracın açtırıldığı durumda da arama dayanağı yoksa ele geçen eşyayı yasak delil saymıştır.

Ele geçen sigaralar gerçekten kaçaksa yine de beraat edebilir miyim?

Evet, mümkündür. Eşyanın kaçak olması aramanın hukuka aykırılığını gidermez. Hukuka aykırı delil dışarıda bırakıldığında mahkûmiyete yetecek başka hukuka uygun delil yoksa beraat kararı verilmesi gerekir.

Savcının telefonla verdiği talimat yeterli mi?

CMK 119 yazılı emir şartı arar. Sözlü talimatla yapılan arama, Yargıtay uygulamasında kural olarak hukuka aykırı kabul edilmektedir. Konut ve işyerinde ise yalnızca hâkim kararı veya savcının yazılı emri yeterlidir.

Kolluk amirinin yazılı emri her durumda yeterli midir?

Hayır. Kolluk amirinin emri ancak gecikmede sakınca bulunan ve savcıya ulaşılamayan hallerde geçerlidir. Konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin emriyle arama yapılamaz.

Hukuka aykırı arama itirazını ne zaman yapmalıyım?

Mümkün olan en erken aşamada, yani ilk ifadeden itibaren dile getirilmelidir. Kovuşturma, istinaf ve temyiz aşamalarında da itiraz açıkça tekrar edilmelidir.

Arama tutanağını imzalamak zorunda mıyım?

Tutanakta yazanlara katılmıyorsanız bunu şerh düşebilir veya imzadan kaçınabilirsiniz. İmzalamak, aramanın hukuka uygunluğunu kabul etmek anlamına gelmez; ancak tutanağa düşülen açıklamalar ileride önem taşıyabilir.

Önleme araması kararı varsa araç her koşulda aranabilir mi?

Hayır. Önleme araması kararı belirli yer ve zaman dilimini kapsar. Bu sınırların dışında kalan veya belirli bir suç şüphesine yönelen aramalar için adli arama kuralları uygulanır.

Emsal Yargıtay Kararı

T.C.
YARGITAY
7. Ceza Dairesi

Esas No: 2026/1499
Karar No: 2026/7314
Karar Tarihi: 23-06-2026

KAÇAKÇILIK SUÇU - KOLLUK AMİRİNCE VERİLMİŞ YAZILI ARAMA EMRİ DE BULUNMADIĞI - HUKUKA AYKIRI ARAMA SONUCU ELE GEÇEN EŞYANIN YASAK DELİL NİTELİĞİNDE OLDUĞU BU EŞYANIN KAÇAK OLMASININ DURUMU DEĞİŞTİRMEYECEĞİ - HÜKMÜN BOZULMASI

ÖZET: Sanık ve kaçak eşya konusunda ilgili mahkemece verilmiş usulüne uygun bir arama kararı olmadığı gibi gecikmesinde sakınca olduğu gerekçesiyle Cumhuriyet savcısı tarafından da verilmiş bir yazılı arama izni ya da Cumhuriyet savcısına ulaşılamaması nedeniyle kolluk amirince verilmiş yazılı arama emri de bulunmaması karşısında, hukuka aykırı arama sonucu ele geçen eşyanın yasak delil niteliğinde olduğu, bu eşyanın kaçak olmasının durumu değiştirmeyeceği, Anayasa'nın 38/6, 5271 sayılı Kanun’un 206/2-a, 217/2, 230/1. madde ve fıkralarına göre hukuka aykırı surette elde edilen delillere dayanılarak mahkûmiyet hükmü kurulamayacağı gözetilmeden, sanığın beraati yerine ilgili şekilde mahkûmiyetine karar verilmesi, hukuka aykırı bulunmuştur.

(2709 S. K. m. 38) (5271 S. K. m. 116, 119, 206, 217, 230) (1412 S. K. m. 321)

Sanık hakkında kanun iadesi üzerine kurulan hükmün; karar tarihi itibarıyla temyiz edilebilir olduğu, temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, temyiz isteminin süresinde olduğu, temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle gereği düşünüldü:

22.02.2015 tarihinde kolluk ekibine kaçak sigara satıldığına dair gelen ihbar doğrultusunda ihbara konu hediyelik eşya dükkanına gidildiği, o esnada söz konusu iş yerinde hakkında ayrı soruşturma ve kovuşturma yürütülen suça sürüklenen çocuk ...'un bulunduğu, bir süre sonra sanık ...'in de iş yerine gelerek sigaraların kendisine ait olduğunu ancak iş yerini suça sürüklenen çocuğa devrettiğini şifahi olarak beyan ettiği ve iş yerindeki masa üzerinden 100 paket kaçak sigaranın ele geçirildiği, 01.03.2015 tarihinde ise kolluk ekibince olay günü park halinde görülen 60... plaka sayılı araçtan şüphelenilerek aracın yanına gidildiğinde arka koltuktaki sigaraların görüldüğü, hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair ek karar verilen ve olay tarihinde aracın zilyedi olan ... temin edilerek araç açtırıldığında aracın muhtelif yerlerinden 3682 paket kaçak sigara ele geçirildiği anlaşılan somut olaylarda;

22.05.2015 tarihli olaya ilişkin; sanık ...'in aşamalarda alınan beyanlarında dosya konusu sigaraların kendisine ait olmadığını beyan etmesi, suça sürüklenen çocuğun savcılık ifadesinde sigaraları tek başına sahiplenmesi ve hakkında Ankara Batı Çocuk Mahkemesinin 23.10.2025 tarihli ve 2015/250 Esas, 2025/664 Karar sayılı dava dosyası kapsamında verilen zamanaşımı nedeniyle düşme kararının temyiz edilmeden kesinleştiğinin anlaşılması karşısında, sanık ... hakkında atılı suçu işlediğine ilişkin mahkumiyetine yeterli her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil elde edilemediğinden beraat kararı verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,

01.03.2015 tarihli olaya ilişkin; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 116. ve 119. maddelerinde arama kararının hangi hallerde ve ne şekilde alınacağı kanun koyucu tarafından açıkça düzenlenmiş olup, sanık ve kaçak eşya konusunda Mahkemece verilmiş usulüne uygun bir arama kararı olmadığı gibi gecikmesinde sakınca olduğu gerekçesiyle Cumhuriyet savcısı tarafından da verilmiş bir yazılı arama izni ya da Cumhuriyet savcısına ulaşılamaması nedeniyle kolluk amirince verilmiş yazılı arama emri de bulunmaması karşısında, hukuka aykırı arama sonucu ele geçen eşyanın yasak delil niteliğinde olduğu, bu eşyanın kaçak olmasının durumu değiştirmeyeceği, Anayasa'nın 38/6, 5271 sayılı Kanun’un 206/2-a, 217/2, 230/1. madde ve fıkralarına göre hukuka aykırı surette elde edilen delillere dayanılarak mahkûmiyet hükmü kurulamayacağı gözetilmeden, sanığın beraati yerine yazılı şekilde mahkûmiyetine karar verilmesi, hukuka aykırı bulunmuştur.

Açıklanan nedenlerle, katılan ... İdaresi vekilinin temyiz istemi yerinde görüldüğünden hükmün, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 321. maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy çokluğuyla BOZULMASINA, 23.06.2026 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY

Sayın daire çoğunluğuyla uyuşmazlığımız, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının lehe kanun değerlendirmesi için dosyayı mahalline iade etmesi üzerine ilk derece mahkemesince kurulan yeni hükmün, hangi kanun yoluna tabi olacağına ilişkindir.

7242 sayılı Kanun'un 63. maddesi ile 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'na eklenen geçici 12. maddeye göre “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte bu Kanun'un kapsamına giren suçlardan dolayı kanun yolu incelemesinde bulunan dosyalardan, 3 üncü ve 5 inci maddede bu maddeyi ihdas eden Kanunla yapılan düzenlemeler nedeniyle lehe değerlendirme yapılması gereken dosyalar hakkında bozma kararı verilir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığında bulunan dosyalar ise gelişlerindeki usule uygun olarak ilk derece mahkemelerine gönderilir.” hükmü bulunmaktadır.

Anılan düzenleme ile ilk derece mahkemelerince verilip temyiz edilen hükümlerde, lehe hükümlerin uygulanması yönünde mahkemesince değerlendirme yapılmasının gerektiği açıkça anlaşılması halinde, dosyanın doğrudan ilgili mahkemesine iade edilebilme yetkisi Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tanınmış olup, bu hüküm uyarınca gönderilen dosyalarda, iade kararının mahkemesince benimsenmesi halinde yeniden duruşma açılarak hüküm verme ödevi doğmuştur.

Kuşkusuz, başlamış olan temyiz sürecini sonlandıran ve yeni bir süreç başlatan bu işlem, yeni bir hüküm verilmesi zorunluluğu nedeniyle bozma etkisi doğurması bakımından, usul yasamızdaki sisteme aykırı ise de, yerel mahkemelere önceki hükmü ıslah veya değiştirme yetkisi veren söz konusu istisnai düzenleme, pozitif bir hukuk normu olarak yasalardaki yerini almıştır. Kuralın yerindeliği ve sisteme uyumluluğu tartışılabilirse de, yargı mercilerinin yasalara uygun olarak karar vermek hak ve ödevine sahip oldukları hususu tartışılmaz bir gerçektir. Bu sebeple, Mahkemece iade kararı benimsenerek duruşma açılması halinde, artık önceki hüküm varlığını yitirmiş olacak ve yeniden hüküm verme zorunluluğu doğacaktır. Verilen yeni hükmün önceki ile aynı olması veya değişik olması da, “yeni hüküm” olduğu gerçeğini ortadan kaldırmayacaktır. Artık; duruşma açılmakla, mahkeme için öncekinden bağımsız ve yeni bir hüküm verme olanağı doğmuş olacaktır.

Kendine özgü ve geçiş dönemine ilişkin bir düzenleme olan bu hükmün, bir takım adaletsizliklere neden olacağı veya başlamış olan temyiz sürecini sona erdirmesi nedeniyle mevcut yasalarla çatıştığı ve genel ilkelere aykırı olduğu ileri sürülebilirse de, açık olan yasal düzenleme karşısında başka türlü bir uygulama yapma olanağı bulunmamaktadır. Diğer yönden; bu hüküm, başlamış olan temyiz sürecini sona erdirmekte ise de, ilgililerin yasa yoluna başvuru haklarını ortadan kaldırmamakta, yeniden hüküm verilmekle ilgililer bu haklara yeniden sahip olmakta ve yeni bir süreç başlatabilmektedirler.

Dosyanın doğrudan ilgili mahkemesine iade edilebilme yetkisinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tanınmış olması, başlamış olan temyiz sürecini sonlandıran ve yeni bir süreç başlatan bu işlemin, bozma etkisini doğuran ve mahkemeye yeni bir hüküm verilmesi zorunluluğu yükleyen bir niteliğinin bulunması; bu aşamadan sonra kurulan hükmün hangi kanun yoluna gideceği sorununu ortaya çıkarmaktadır.

5607 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (22) numaralı fıkrasına 7242 sayılı Kanun’un 61. maddesiyle “Eşyanın değerinin hafif olması hâlinde verilecek cezalar yarısına kadar, pek hafif olması hâlinde ise üçte birine kadar indirilir.” cümlesi eklenmiş ve anılan Kanun’un 62. maddesiyle 5607 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasında değişiklik yapılarak kaçakçılık suçları yönünden etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanma alanı kovuşturma evresini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Dava konusu kuralla da sanıklar lehine yapılan bu düzenlemelerin değerlendirilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığında bulunan dosyaların gelişlerindeki usule uygun olarak ilk derece mahkemelerine gönderileceği öngörülmüştür.

Bu bağlamda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığında bulunan dosyaların gelişlerindeki usule uygun olarak ilk derece mahkemelerine gönderileceğini öngören kuralın usul hukukuna ilişkin bir düzenleme olduğu hususunda herhangi bir kuşku bulunmamaktadır. Söz konusu düzenleme ile 5607 sayılı Kanun’da 7242 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler sonrasında lehe kanun hükümlerinin uygulanması sırasında, yargılamada ortaya çıkacak gecikmelerin asgari düzeye çekilmesi ve usul ekonomisi yönünden yargılamayı hızlandırıcı bir yöntemin getirilmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.

Diğer yandan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığında bulunan dosyaların gelişlerindeki usule uygun olarak ilk derece mahkemelerine gönderileceğini öngören kuralla Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına 5607 sayılı Kanun kapsamında lehe kanun değerlendirilmesi yapılması gereken dosyalar ile ilgili ilk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararı ortadan kaldırma yetkisinin verilmesi söz konusu olmayıp ilk derece mahkemesi kararının ortadan kalkması 5607 sayılı Kanun’un geçici 12. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yapılan düzenlemeden kaynaklanmaktadır.

Bu düzenleme ile mahkemelerin sahip olduğu yargılama veya lehe kanun değerlendirme yapma yetkisine ve ilgili Yargıtay dairelerinin dosyanın esası yönünden karar verme yetkilerine müdahalede bulunulmamakta, sadece lehe kanun hükümlerinin uygulaması yönünde mahkemesince değerlendirme yapılması gereken dava dosyaları yönünden Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına süreci kısaltıcı bir inceleme yapma yetkisi tanınmaktadır. Bu bağlamda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 5607 sayılı Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı kanun yolu incelemesinde bulunan dosyalardan 3. ve 5. maddede yapılan düzenlemeler nedeniyle lehe değerlendirme yapılması gereken dosyaları ilk derece mahkemesine iade edebilecektir. 5607 sayılı Kanun kapsamında bulunmayan suçlarla ilgili veya bu Kanun kapsamında kalan suçlarla ilgili olmasına rağmen Kanun’un 3. ve 5. maddelerinin değerlendirilmesi gerekmeyen dosyaları tebliğname düzenleyerek ilgili ceza dairesine gönderecektir. Bir başka ifadeyle kuralın mahkûmiyet hükmü dışında aynı zamanda beraat ve düşme gibi kararlar için uygulanması söz konusu değildir.

Kanunla Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tanınan yetki, sadece Kanun’un 3. ve 5. maddesinde yapılan düzenlemeler nedeniyle lehe değerlendirme yapılması gereken dosyalarla sınırlı olup burada Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca anılan kural kapsamında dosyalarla ilgili olarak bir takdirde bulunulması söz konusu değildir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının Kanun uyarınca bu kapsamdaki tüm dosyaları geliş usulüne göre ilk derece mahkemelerine göndermesi gerekmektedir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tanınan bu yetki, prosedürü ve süreci kısaltıcı inceleme ve aracılık yapma görevi olup, yargı yetkisi değildir.

O halde 5607 sayılı Kanun'un geçici 12. maddesiyle gelen usul düzenlemesi Kanundan doğan Yargıtay'ın esas denetimine istisna getiren bir düzenleme olmuştur. Ayrıca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının tebliğname düzenlemeden 5607 sayılı Kanun'un 3. ve 5. maddeleri kapsamına giren dosyaları iade etmesi kararı kısıtlı bir inceleme kararı olup, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'un 307/3. maddesi kapsamında Yargıtay'dan verilen bir bozma kararı değildir. Bu kapsamda bir bozma kararı verilebilmesi için Ceza dairesinin dosyayı incelemesi gerekmektedir. Kanundan doğan istisnai bozma kararı ile Yargıtay dairesinin inceleme sonucu vermiş olduğu bozma kararı aynı nitelikte değildir. Kanuni bozmada davanın usuli ve esası incelenmemiştir. Yargıtay Ceza dairesinin vermiş olduğu karar sonucunda kazanılmış hak gibi hususlar söz konusu olabilecektir. Fakat kanuni bozmada; dava yeniden görüleceğinden hak kaybı da veya kazanılmış hak söz konusu olmayacaktır.

Öte yandan 5235 sayılı Adli Yargı İlk derece mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yetkileri Hakkındaki Kanun'un 25 ve geçici 2. maddeleri uyarınca kurulan Bölge Adliye Mahkemelerinin 07.11.2015 tarihli ve 29525 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan karar uyarınca tüm yurtta 20.07.2016 tarihinde göreve başladığı bu tarihten sonra verilen kararların istinaf kanun yoluna tabi olduğu gözetildiğinde artık Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının lehe kanun değerlendirmesi için dosyayı mahallinde iade etmesi durumunda mahalli mahkemenin verdiği yeni karar eğer 20.07.2016 tarihinden sonra ise istinaf kanun yoluna tabi olacaktır. Bu husus sanığın kanun yolu incelemesi bakımından lehine bir durumdur. Çünkü tek aşamalı kanun yolu iki aşamaya yükselmiş sanığa daha etraflı bir hukuki korunma getirilmiştir.

Bu sebeple yargılamaya konu dosyanın karar tarihi gözetilerek istinaf kanun yoluna tabi olduğundan incelenmeksizin iadesi düşüncesiyle sayın çoğunluğun kararına iştirak edilmemiştir.

"Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki mütalaa veya avukat-müvekkil ilişkisi doğurmaz. Her somut olay kendi özel koşulları içinde değerlendirilmelidir. Lütfen hukuki adımlar atmadan önce uzman bir avukata danışınız."

Yazının sonuna geldiniz. Yazımızı beğendiğinizi umuyoruz.

Bu yazıyla ilgili veya başka herhangi bir hukuki sorunuzda tarafımızla iletişime geçmekten çekinmeyiniz. Mesajınızı bekliyoruz.

 

Maksimum dosya boyutu (Mb): 2