Ukrayna – Türkiye – İstanbul Avukatı: Ukrayna Kararlarının Tenfizi, Boşanma, Miras ve Taşınmaz İşlemleri

Ukrayna vatandaşları ile Ukrayna'da yaşayan, çalışan veya yatırım yapan kişiler; boşanma, miras, taşınmaz, ticari alacak ve oturma izni gibi konularda çoğu zaman iki ayrı hukuk düzenine temas eder. Karar veya belge Ukrayna'da düzenlenir, ancak asıl sonuç Türkiye'de aranır: tapuda, nüfus müdürlüğünde, icra dairesinde ya da göç idaresinde. Savaş koşulları belge temini ve süre takibini ayrıca zorlaştırabilir.

Maya Avukatlık Bürosu, İstanbul Anadolu Yakası'nda (Kartal) faaliyet göstermektedir. Büronun Ukrayna'da ofisi bulunmamaktadır; Ukrayna hukukuna ilişkin işlemlerde gerektiğinde Ukrayna'daki meslektaşlarla ve yabancı bürolarla iş birliği yapılmaktadır. Büro, Türkiye'deki dosyalarda yabancı uyruklu müvekkillere de hizmet vermektedir. Hizmet dili Türkçe ve İngilizcedir.

Ukrayna – Türkiye Dosyalarında Önce Hangi Sorular Yanıtlanır?

Bir dosyada hem Ukrayna hem Türkiye yer alıyorsa uyuşmazlık yabancı unsur taşır. Bu durumda işe üç soruyla başlanır:

• Hangi ülke mahkemesi yetkili? Yetki; MÖHUK ve Türkiye–Ukrayna adli yardımlaşma anlaşmasındaki kurallara göre belirlenir.
• Hangi ülkenin hukuku uygulanacak? Boşanmada MÖHUK m.14, mirasta MÖHUK m.20 gibi bağlama kuralları devreye girer.
• Karar veya belge diğer ülkede kullanılabilir mi? Tanıma, tenfiz, apostil ve yeminli tercüme şartları burada önem kazanır.

Ukrayna'da 24 Şubat 2022'den bu yana sıkıyönetim (martial law) uygulanmaktadır. Bu durum belge temini, vekâletname düzenlenmesi, tebligat ve yargılama süreleri bakımından pratik güçlükler doğurabilir. Güncel uygulama, Ukrayna'daki yetkili makamlardan ve konsolosluklardan teyit edilmelidir.

Hukuki Çerçeve: İkili Anlaşma, MÖHUK, Lahey ve New York Sözleşmeleri

Ukrayna–Türkiye hattında uygulanabilecek başlıca düzenlemeler şunlardır:

• Adli yardımlaşma ve işbirliği anlaşması: Türkiye ile Ukrayna arasında hukuki konularda adli yardımlaşma ve işbirliğini düzenleyen ikili anlaşma 2004 yılından beri yürürlüktedir. Anlaşma; evrak tebliği ve delil toplama gibi yardımlaşma konularının yanında karar tanıma ve tenfizine, ayrıca aile ve miras hukukuna ilişkin bazı yetki ve uygulanacak hukuk kurallarına da yer verir. Madde bazındaki sonuç, anlaşma metni dosyaya göre incelenerek belirlenir.
• 5718 sayılı MÖHUK: Yetki, uygulanacak hukuk ve yabancı mahkeme kararlarının tanınması ile tenfizi (m.50-59) bu kanunda düzenlenmiştir.
• 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi: Türkiye ve Ukrayna taraf devletlerdir. Ukrayna'da düzenlenen resmî belgelere apostil şerhi konulması, belgenin Türkiye'de kullanımını kolaylaştırır.
• 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi: Türkiye ile Ukrayna arasında 1 Nisan 2008'den itibaren uygulanmaktadır.
• 1958 New York Sözleşmesi: Yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi bakımından iki ülke de taraftır.

Ukrayna Mahkeme Kararlarının Türkiye'de Tanınması ve Tenfizi

Ukrayna mahkemelerinden alınan bir karar, kesinleşmiş olsa bile Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz. Yetkili Türk mahkemesinden tanıma veya tenfiz kararı alınması gerekir. Bu süreç, 5718 sayılı MÖHUK'un 50 ila 59. maddelerinde düzenlenmiştir. Türkiye ile Ukrayna arasındaki adli yardımlaşma anlaşması da değerlendirmeye dâhil edilir.

Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Fark

• Tanıma: Kararın Türkiye'de kesin hüküm veya kesin delil olarak kabul edilmesidir. Örneğin Ukrayna'da verilen boşanmanın Türkiye'de de geçerli sayılması.
• Tenfiz: Kararın Türkiye'de icra edilebilir hâle gelmesidir. Örneğin nafaka veya alacak hükmünün icra dairesinde takip edilebilmesi.
• Tenfiz kararı verildiğinde, kararın aynı zamanda tanındığı kabul edilir.
• Türk mahkemesi Ukrayna kararının esasını yeniden incelemez; yalnızca tanıma ve tenfiz şartlarının bulunup bulunmadığına bakar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

• Tenfiz davalarında görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir (MÖHUK m.51). Aile hukukuna ilişkin kararlarda aile mahkemesi görevlidir.
• Yetki kural olarak karşı tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri veya sakin olduğu yer mahkemesindedir. Türkiye'de yerleşim yeri bulunmuyorsa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri gündeme gelebilir.
• Kararın tenfizinde hukuki yararı bulunan herkes dilekçe ile başvurabilir (MÖHUK m.52).

Tenfiz Şartları (MÖHUK m.50 ve m.54)

• Karar, Ukrayna mahkemesince özel hukuk uyuşmazlığına ilişkin olarak verilmiş olmalıdır.
• Karar, verildiği yer hukukuna göre kesinleşmiş olmalıdır.
• Karşılıklılık bulunmalıdır; Türkiye–Ukrayna ikili anlaşması bu incelemede dikkate alınır. Tanıma talebinde bu şart aranmaz (MÖHUK m.58).
• Konu, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisinde olmamalıdır.
• Karar, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
• Karşı tarafın savunma haklarına uyulmuş, yani usulüne uygun çağrılmış veya temsil edilmiş olmalıdır.

Gerekli Belgeler

• Kararın onaylı ve tam örneği
• Kesinleşmeyi gösteren belge veya şerh
• Belgeler üzerinde apostil şerhi (ikili anlaşmadaki onay hükümleri ayrıca kontrol edilir)
• Yeminli tercüme
• Vekâletname ve taraf kimlik bilgileri
• Karşı tarafın Türkiye'deki adresi ve tebligat bilgileri

Dava süresi; mahkemenin iş yüküne, tebligat sürecine ve itirazlara göre değişir. Kesin bir süre öngörülemez; süre ve belge listesi dosya incelenerek teyit edilmelidir.

Ukrayna Kararının Türkiye'de Tenfiz Süreci

Maya Avukatlık Bürosu'nun Ukrayna – Türkiye Hattındaki Hizmet Alanları

Maya Avukatlık Bürosu, Ukrayna–Türkiye hattındaki dosyalarda aşağıdaki alanlarda hukuki destek sunmaktadır:

Ukrayna – Türkiye Hukuki İlişkileri: 17 Sık Karşılaşılan Konu

1. MÖHUK Çerçevesinde Ukrayna ve Türkiye'deki Davaların Yönetimi

MÖHUK; yabancı unsurlu uyuşmazlıklarda yetkili mahkemeyi, uygulanacak hukuku ve kararların tanınıp tenfiz edilmesini belirler. Türkiye–Ukrayna hattında buna ikili adli yardımlaşma anlaşması da eklenir. Her dosyada şu sorular yanıtlanır: Hangi ülke mahkemesi yetkili? Hangi ülke hukuku uygulanacak? Karar diğer ülkede tanınıp tenfiz edilebilir mi?

2. Ukraynalı Eşlerin Türkiye'de Boşanması

Yabancı uyruklu eşlerin boşanma davası, yetki şartları gerçekleşiyorsa Türk mahkemelerinde görülebilir. MÖHUK m.14 uyarınca boşanma sebepleri ve sonuçları eşlerin ortak millî hukukuna, bulunmazsa ortak mutad mesken hukukuna, o da yoksa Türk hukukuna tabidir. İki eşin de Ukrayna vatandaşı olması hâlinde Ukrayna hukuku gündeme gelebilir; ancak Türk kamu düzeni saklıdır.

3. Ukrayna'da Alınan Boşanma Kararının Türkiye'de Tanınması

Ukrayna mahkemesinden alınan kesinleşmiş boşanma kararının Türkiye'de nüfus kaydına yansıması için tanıma adımı gerekir. Ukrayna'da, belirli hâllerde medeni hâl kayıt dairesi (RACS) aracılığıyla da boşanma gerçekleşebilmektedir. Bu tür idari boşanma belgelerinin Türkiye'de nasıl işleneceği belgenin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.

4. Nafaka, Velayet ve Mal Rejimi Hükümlerinin Uygulanması

Evlilik bağının sona erdiğinin kabulü tanıma ile sağlanır. Nafaka, velayet, tazminat ve mal rejimi gibi icra edilebilir hükümler için ise tenfiz talep edilir. Türk mahkemesi esasa girmez; ancak çocuğun üstün yararı ve kamu düzeni bakımından denetim yapabilir.

5. Çocuğun Uluslararası Kaçırılması (1980 Lahey Sözleşmesi)

Türkiye ile Ukrayna arasında 1 Nisan 2008'den itibaren uygulanan Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi, 16 yaşını doldurmamış çocukların haksız olarak götürülmesi veya alıkonulması hâllerinde iade usulünü düzenler. Başvurunun haksız götürmeden itibaren bir yıl içinde yapılması, iade bakımından önem taşır. Sözleşmede iadeyi engelleyebilecek istisnalar da bulunur.

6. Miras Hukuku: Hangi Hukuk Uygulanır?

MÖHUK m.20 uyarınca miras, kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir. Türkiye'de bulunan taşınmazlar bakımından ise Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle Ukrayna vatandaşının Türkiye'de taşınmazı varsa miras hukuku iki ayrı düzene temas edebilir.

7. Mirasçılık Belgesi ve Tapu İntikal İşlemleri

Türkiye'deki mal varlığı için mirasçılık belgesi (TMK m.598) ve tapu intikal işlemleri gerekebilir. Ukrayna'da düzenlenen ölüm ve akrabalık belgelerinin apostil ve yeminli tercüme şartları kontrol edilir. Mirasın reddi için kanunda üç aylık süre öngörülmüştür (TMK m.606); başlangıcı ve uygulaması somut olayda değerlendirilmelidir.

8. Türkiye'de Taşınmaz Edinimi ve Tapu İşlemleri

Yabancı uyruklular, Tapu Kanunu m.35'teki sınırlamalar (askerî yasak bölgeler, ilçe ve kişi bazlı üst sınırlar gibi) saklı kalmak üzere Türkiye'de taşınmaz edinebilir. Satış vaadi, tapu iptal ve tescil ile inşaat sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar sık karşılaşılan başlıklardır. Satın alma öncesinde tapu kaydı ve imar durumu incelenmelidir.

9. Gayrimenkul Yoluyla Türk Vatandaşlığı

Mevzuata göre en az 400.000 ABD Doları değerinde taşınmaz edinen yabancı, belirli şartlarla Türk vatandaşlığına başvurabilir; tapuya üç yıl süreyle satış yasağı şerhi konur. Değerleme raporu, ödeme ve başvuru adımları sıkı şekle bağlıdır. Şartlar değişebileceğinden işlemden önce güncel mevzuat kontrol edilmelidir.

10. Oturma İzni ve Statü Sorunları

Ukrayna vatandaşları Türkiye'ye genel olarak 180 gün içinde 90 güne kadar vizesiz girebilir. Daha uzun kalış için 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında ikamet izni gerekir. Başvuru, uzatma, iptal ve itiraz aşamalarının her biri ayrı kurallara tabidir; güncel uygulama göç idaresinden teyit edilmelidir.

11. Sınır Dışı ve Giriş Yasağı Kararlarına İtiraz

Sınır dışı kararlarına karşı idare mahkemesine başvuru süresi kısadır. Giriş yasağı da ayrı bir idari işlemdir ve ayrıca değerlendirilir. İtiraz sebepleri; kararın dayanağı, kişinin ailevi bağları ve Türkiye'deki hukuki durumu gibi unsurlara göre belirlenir.

12. Çalışma İzni ve İş Hukuku Uyuşmazlıkları

Yabancıların Türkiye'de çalışması 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında çalışma iznine bağlıdır. İzinsiz çalışma, işçi ve işveren bakımından idari yaptırımlara yol açabilir. Sözleşmenin sona ermesi, işçilik alacakları ve işe iade gibi uyuşmazlıklar İş Hukuku kurallarına göre ele alınır.

13. Şirket Kuruluşu ve Yabancı Yatırım

4875 sayılı Doğrudan Yatırımlar Kanunu kapsamında yabancı yatırımcılar, kural olarak Türk yatırımcılarla aynı muameleye tabidir. Şirket türü, sermaye, vergi kaydı ve banka hesabı adımları birlikte planlanmalıdır. Ortaklık ve pay devri sözleşmelerinde uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme ayrıca belirlenmelidir.

14. Ticari Alacak ve Sözleşme Uyuşmazlıkları

Ukraynalı taraflarla yapılan sözleşmelerde yetki ve uygulanacak hukuk maddeleri uyuşmazlığın seyrini belirler. Alacak, Türkiye'de icra takibi veya dava yoluyla tahsil edilebilir; borçlunun mal varlığının nerede bulunduğu önemlidir. Ukrayna'da alınmış bir karar Türkiye'de uygulanacaksa tenfiz yoluna gidilir.

15. Yabancı Hakem Kararlarının Tenfizi

Ukrayna'da verilen hakem kararlarının Türkiye'de uygulanması 1958 tarihli New York Sözleşmesi ve MÖHUK m.60 çerçevesinde değerlendirilir. Hakem kararının tenfizi, mahkeme kararlarından ayrı şartlara tabi olabilir. Tahkim şartı, tebligat ve kamu düzeni incelemesi dosyada öne çıkar.

16. Yabancı Uyruklu Şüpheli ve Sanık Hakları

Ceza soruşturması ve kovuşturmasında yabancı uyruklu şüpheli veya sanık, anlamadığı dilde tercüman yardımından yararlanır (CMK m.202) ve müdafi talep edebilir. 1963 tarihli Viyana Konsüler İlişkiler Sözleşmesi'nin 36. maddesi uyarınca kişinin konsolosluğuna haber verilmesi hakkı da vardır.

17. Belge, Apostil, Yeminli Tercüme ve Vekâletname

Ukrayna'da düzenlenen resmî belgelerde apostil, Türkiye'de kullanım için yeminli tercüme ve gerektiğinde noter onayı aranır. Yurt dışında düzenlenen vekâletnamenin şekil şartları ayrıca kontrol edilir. İkili anlaşmadaki belge onayına ilişkin hükümlerin somut belge bakımından uygulanıp uygulanmadığı da dosya bazında incelenir.

Dosyanızı İlettiğinizde Süreç Nasıl İşler?

Maya Avukatlık Bürosu, İstanbul Anadolu Yakası'nda (Kartal) bulunmaktadır; Ukrayna'da ofisi yoktur. Kartal, Pendik, Maltepe, Kadıköy, Ataşehir ve çevre ilçelerdeki müvekkillerin yanı sıra yurt dışından başvuran kişilerin dosyaları da elektronik ortamda incelenebilir. Hizmet dili Türkçe ve İngilizcedir.

Sıkça Sorulan Sorular