İngiltere'de veya Türkiye'de Boşanma: Başvurudan Tanımaya Kapsamlı Hukuki Rehber

Son güncelleme: 2025 | Uluslararası Aile Hukuku

İki ülke arasında uzanan bir evlilik, sona erdiğinde de aynı ölçüde karmaşık bir hukuki süreç doğurur. Eşlerden biri İngiltere'de, diğeri Türkiye'de yaşıyorsa — ya da her ikisi de farklı ülkelerde ikamet ediyorsa — hangi mahkemenin yetkili olduğu, hangi hukukun uygulanacağı ve alınan kararın karşı ülkede geçerli sayılıp sayılmayacağı soruları acil yanıt bekler.

Bu rehber; çift uyruklu Türk vatandaşlarını, Türk-İngiliz çiftleri ve Türkiye ya da İngiltere ile bağlantısı olan uluslararası çiftleri kapsayacak biçimde hazırlanmıştır. Başvurudan tanıma-tenfize uzanan tüm süreci adım adım ele alır.

1. İngiltere-Türkiye Boşanmasında Hangi Ülke Yetkili?

Uluslararası boşanmalarda yargı yetkisi (jurisdiction), davanın en kritik ilk sorusudur. Her iki ülkenin mahkemeleri de farklı kriterlere dayanarak yetkili olabilir; bu da aynı anda iki ülkede dava açılmasının önünü açar.

İngiltere Mahkemelerinin Yetki Kriterleri

İngiliz mahkemeleri, aşağıdaki koşullardan en az birinin varlığı hâlinde boşanma davasını kabul eder:

• Her iki eşin de mutad meskeni (habitual residence) İngiltere'deyse
• Son ortak mutad mesken İngiltere'yse ve eşlerden biri hâlâ orada ikamet ediyorsa
• Davacının mutad meskeni İngiltere'yse ve en az 1 yıldır burada yaşıyorsa
• Davacının mutad meskeni İngiltere'yse, en az 6 aydır burada yaşıyorsa ve İngiliz vatandaşıysa
• Her iki eş de domicile (yerleşim yeri) itibarıyla İngiltere'ye bağlıysa

Türk Mahkemelerinin Yetki Kriterleri

Türk mahkemelerinin boşanma davalarındaki yetkisi, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesinde belirlenir:

• Eşlerden birinin Türk vatandaşı olması (vatandaşlık esaslı yetki)
• Eşlerden birinin Türkiye'de ikamet etmesi
• Son ortak mutad meskenin Türkiye olması

2. İngiltere'de Boşanma Süreci Nasıl İşler?

İngiltere ve Galler'de boşanma, 2022 yılında yürürlüğe giren Divorce, Dissolution and Separation Act 2020 ile köklü bir değişime uğramıştır. "Kusursuz boşanma" (no-fault divorce) sistemi artık geçerlidir; evliliğin geri dönülemez biçimde bozulduğunu beyan etmek yeterlidir.

Süreç Adımları

3. Türkiye'de Boşanma Süreci Nasıl İşler?

Türk hukukunda boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 161-184. maddeleri çerçevesinde düzenlenmektedir. İki temel yol vardır: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma.

Anlaşmalı Boşanma (TMK md. 166/3)

• Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması zorunludur.
• Eşlerin velayet, nafaka ve mal paylaşımı konularında anlaşmış olması gerekir.
• Protokol mahkemece onaylandıktan sonra karar kesinleşir.
• Ortalama süre: 1-3 ay.

Çekişmeli Boşanma

• Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, terk, akıl hastalığı veya evlilik birliğinin temelinden sarsılması gibi yasal gerekçelerden biri ileri sürülür.
• Tanık dinleme, delil toplama ve çok sayıda duruşma yapılması söz konusudur.
• Ortalama süre: 1-3 yıl.

Yabancı Uyruklu Eş Türkiye'de Boşanıyorsa

MÖHUK md. 14 uyarınca, eşlerin farklı vatandaşlıklara sahip olduğu durumlarda Türk mahkemesi Türk hukukunu uygular. Yabancı eşin Türkiye'deki dava sürecine katılımı, tebligat ve tercüme gereksinimleri nedeniyle süreci uzatabilir.

4. Hangi Ülkede Dava Açmak Daha Avantajlı?

Bu sorunun cevabı, kişisel koşullara göre köklü biçimde farklılaşır. Aşağıdaki karşılaştırma, karar verirken göz önünde bulundurulması gereken temel faktörleri özetlemektedir:

5. İngiltere'deki Boşanma Kararının Türkiye'de Tanınması

İngiliz mahkemesinden alınan boşanma kararı, Türkiye'de doğrudan geçerli değildir. Türk nüfus kayıtlarına işlenebilmesi için Türk mahkemelerinde tanıma davası (recognition — tanıma) açılması zorunludur. Türkiye, yabancı mahkeme kararlarının tanınmasını MÖHUK md. 58-65 çerçevesinde düzenler.

Tanıma Davası İçin Gerekli Belgeler

• İngiliz mahkemesinden alınan kesinleşmiş boşanma kararı (Final Order)
• Kararın yeminli tercümesi (noter onaylı)
• Kararın kesinleştiğini gösteren şerh veya belge
• Apostil şerhi (Türkiye ve İngiltere, 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf olduğundan bu yol kullanılabilir)
• Tarafların kimlik belgeleri ve nüfus kayıt örnekleri

Tanıma Davası Reddedilebilir mi?

Türk mahkemeleri aşağıdaki hâllerde tanıma talebini reddedebilir:

• Karar, Türk kamu düzenine (ordre public) açıkça aykırıysa
• Kararı veren İngiliz mahkemesi yetkili değilse (Türk hukuku açısından değerlendirme)
• Davalı tarafa usulüne uygun tebligat yapılmamışsa
• Türkiye'de aynı taraflar arasında kesinleşmiş bir karar zaten mevcutsa

6. Türkiye'deki Boşanma Kararının İngiltere'de Geçerliliği

İngiltere, yabancı mahkeme boşanma kararlarını Family Law Act 1986 kapsamında tanır. Türk mahkemesinden alınan boşanma kararının İngiltere'de geçerli sayılabilmesi için bazı ön koşulların sağlanmış olması gerekir.

İngiltere'nin Tanıma Kriterleri

• Karar anında eşlerden birinin Türkiye'de mutad meskeni (habitual residence) bulunmalıydı
• Eşlerden biri Türk vatandaşı olmalıydı (ya da yeterli bağ — substantial connection — mevcut olmalıydı)
• Karar, Türkiye'de hukuken geçerli ve kesinleşmiş olmalıdır
• İngiliz kamu düzenine (public policy) aykırı bir durum bulunmamalıdır

Pratik Adımlar

7. Velayet, Nafaka ve Mal Paylaşımında Çapraz Hukuk Sorunları

Velayet: Çocuğun Mutad Meskeni Belirleyicidir

Uluslararası velayet uyuşmazlıklarında genel kural, çocuğun mutad meskeni olan ülkenin mahkemelerinin yetkili sayılmasıdır. İngiltere'de yaşayan bir çocuk için İngiliz aile mahkemesi öncelikli yetkiye sahipken, Türkiye'de yaşayan çocuk için Türk mahkemeleri yetkilidir.

• Her iki ülke de 1980 Lahey Sözleşmesi'ne (uluslararası çocuk kaçırma) taraftır. Çocuğun izinsiz ülke dışına çıkarılması hukuki sonuçlar doğurur.
• İngiliz mahkemesi vereceği velayete ilişkin kararda çocuğun üstün yararını esas alır (Children Act 1989).
• Türk mahkemeleri de velayet kararında çocuğun menfaatini belirleyici ilke olarak benimser.

Nafaka: Hangi Hukuk, Hangi Formül?

İngiltere, nafaka hesaplamasında eşin yaşam standardı, evlilik süresi, katkılar ve ihtiyaçlar gibi geniş bir değerlendirme yapar. Türk hukuku ise gereksinim ve kusur esasına dayalı iştirak nafakası ile yoksulluk nafakasını öngörür. Yabancı mahkemede belirlenmiş nafakanın icra edilmesi için tenfiz davası açılması gerekebilir.

Mal Paylaşımı: Edinilmiş Mallara Katılma mı, Financial Remedy mi?

Türk hukukunda yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir (TMK md. 218 vd.). İngiltere'de ise mahkemeler, evlilik süresince oluşan tüm varlıkları geniş bir takdir yetkisiyle değerlendirir. Hangi ülkenin mahkemesinin mal paylaşımına hükmedip hükmetmediği, büyük finansal farklılıklar yaratabilir.

8. Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Sıkça Sorulan Sorular