Avrupa Birliği Ülkelerinden İthalatta Çifte Fatura ve Gümrük Kaçakçılığı Suçu

Almanya başta olmak üzere Avrupa Birliği üyesi ülkelerden yapılan ithalat işlemlerinde ortaya çıkan çifte fatura (Doppelrechnung), gümrük kaçakçılığı ve resmi belgede sahtecilik suçlamalarının hukuki çerçevesi.

Avrupa Birliği Ülkelerinden İthalatta Gümrük Kaçakçılığı Sorunu Nedir?

Türkiye ile Avrupa Birliği üyesi ülkeler arasındaki yoğun ticari ilişkiler, özellikle otomotiv, elektronik eşya, tekstil ve makine ithalatında önemli bir hacme sahiptir. Bu ticaret hattında en sık karşılaşılan adli uyuşmazlıklardan biri, uygulamada "çifte fatura" (Almanca kökenli adıyla Doppelrechnung) olarak bilinen fatura muvazaasıdır.

Çifte fatura; ihracatçı ve ithalatçı firmaların anlaşması suretiyle, eşyanın veya aracın gerçek satın alma bedelini gösteren yüksek meblağlı bir faturanın yanı sıra, Türk gümrük idaresine sunulmak üzere yapay olarak düşürülmüş bedelli ikinci bir faturanın eş zamanlı kullanılmasıdır. Bu yöntemin amacı, ithalat sırasında ödenmesi gereken Gümrük Vergisi, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve Katma Değer Vergisi (KDV - Value Added Tax) yükünü azaltmaktır.

Yargıtay içtihatlarında, AB üyesi ülkelerden yapılan araç ve eşya ithalatındaki çifte fatura vakaları 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ile Türk Ceza Kanunu'nun 204. maddesi (Resmi Belgede Sahtecilik - Forgery of Official Documents) kapsamında sıkı bir denetime tabi tutulmaktadır. Almanya, bu tür uyuşmazlıkların en sık görüldüğü ülkelerin başında gelmekle birlikte, aynı hukuki mekanizma Fransa, İtalya, Hollanda gibi diğer AB üyesi ülkelerden yapılan ithalatlarda da uygulama alanı bulmaktadır.

Çifte Fatura (Doppelrechnung) Yöntemi Nasıl İşler?

Kısa cevap: Çifte fatura, aynı eşya veya araç için iki farklı bedel içeren fatura düzenlenmesi ve düşük bedelli olanın gümrük idaresine sunulmasıdır. Uygulamada üç ana şekilde ortaya çıkar.

AB-Türkiye Gümrük Birliği Çerçevesinde Bilgi Paylaşımı

Gümrük kaçakçılığı ve çifte fatura iddiasıyla açılan davaların temel dayanağını, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki gümrük birliği ilişkisinden doğan idari iş birliği mekanizması oluşturur. 22.12.1995 tarihli ve 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ekindeki "İdari Konularda Gümrük Makamları Arasındaki Yardım Protokolü" çerçevesinde, AB üyesi ülkelerin gümrük ve vergi idareleri şüpheli gördükleri ithalat işlemlerini T.C. Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü'ne bildirmektedir.

Uygulamada en sık görülen örnek, Almanya makamlarıdır: Alman Gümrük Kriminal Dairesi (Zollkriminalamt - ZKA) ve yerel vergi inceleme daireleri (Finanzamt), şüpheli ihracat işlemlerini tespit ettiğinde bu bilgiyi Türk makamlarına iletmektedir. AB üyesi ülkelerin gönderdiği orijinal ihraç beyannameleri, onaylı muhasebe kayıtları ve ödeme dekontları, Türk adli makamları nezdinde açılan ceza davalarının temel dayanağını oluşturur.

Gümrük Kaçakçılığı Suçu ve Teşekkül Hali (5607 s.K. m.3)

Eşyanın gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin sahte ya da düşük bedelli belgelerle yurda sokulması, 5607 sayılı Kanun'un 3. maddesinde düzenlenen gümrük kaçakçılığı suçunu oluşturur.

Bu eylem, birden fazla araç veya eşya ithalatı kapsamında uzun bir süreye yayılarak, birden fazla kişinin iş birliği veya şirket organizasyonu çerçevesinde devamlılık arz edecek şekilde işlendiğinde, Yargıtay içtihatlarında "teşekkül halinde kaçakçılık" olarak nitelendirilmektedir. Bu nitelendirme, hem cezanın ağırlaşmasına hem de zamanaşımı sürelerinin farklı şekilde hesaplanmasına yol açabilmektedir.

Resmi Belgede Sahtecilik Suçu (TCK m.204)

Gümrük idaresine sunulan sahte veya içeriği gerçeğe aykırı faturalar, resmi bir belge olan gümrük beyannamesinin gerçeğe aykırı tanzim edilmesine yol açtığından, failler hakkında ayrıca TCK m. 204 (Resmi Belgede Sahtecilik) maddesi uyarınca kamu davası açılabilmektedir.

• TCK m. 204/1: Sahte resmi belge düzenleyen, gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmi belgeyi kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
• TCK m. 204/2: Aynı fiillerin, görevi gereği belge düzenlemeye yetkili bir kamu görevlisi tarafından işlenmesi halinde ceza üç yıldan sekiz yıla kadar hapis olarak uygulanır.

Gümrük Müşavirinin Cezai Sorumluluğu

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun geçici 6. maddesi uyarınca gümrük müşavirleri ve yardımcıları, görevleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı devlet memuru gibi cezalandırılmaktadır. Bu nedenle, beyannamedeki düşük kıymeti veya sahte faturayı bilerek işleme koyan gümrük müşavirleri, TCK m. 204/2 kapsamında daha ağır cezayla yargılanabilmektedir.

İspat Yükü ve Üçlü Bilirkişi Heyeti Zorunluluğu

Kısa cevap: Yargıtay 7. Ceza Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, gümrüğe beyan edilen fatura değerinin gerçek dışı olup olmadığının tek bir gümrük müfettiş raporuyla tespiti hukuka aykırıdır; dosyanın üç uzmandan oluşan bilirkişi heyetine tevdii zorunludur.

• Gümrük işlemleri konusunda uzman bir bilirkişi,
• Sektörde uzman ruhsatlı bir Mali Müşavir,
• Benzer ithalat yapan firmalarda fiilen çalışan tecrübeli bir uzman bilirkişi.

Eşyanın veya Aracın Gerçek Değeri Nasıl Tespit Edilir?

Yargıtay, gümrüğe beyan edilen değerin gerçek dışı olup olmadığının araştırılmasında şu üç kaynağın birlikte değerlendirilmesini aramaktadır:

Zamanaşımı ve Suç Vasfının Değişmesi

Eylemin teşekkül halinde kaçakçılık olarak nitelendirilmesi, dava zamanaşımı sürelerinin hesaplanmasını doğrudan etkilemektedir. Birden fazla kişinin organize biçimde işlediği kaçakçılık fiillerinde, kesintili zamanaşımı müesseseleri devreye girebilmekte ve yerel mahkemelerce verilen beraat kararları, bu husus gözetilmediği gerekçesiyle Yargıtayca bozulabilmektedir. Somut bir dosyada uygulanacak kesin zamanaşımı süresi, suçun işleniş tarihi ve nitelendirilmesine göre ayrıca hesaplanmalıdır.

Müsadere Edilen Araçların İadesi (5607 s.K. Geçici m.10-11)

Çifte fatura nedeniyle el konulan veya müsadere riski taşıyan araçların iyi niyetli malikleri için, 5607 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 10 ve Geçici 11. maddeler önemli bir imkân sunmaktadır. 7186 sayılı Kanun'un 21. maddesi ile eklenen Geçici 11. madde uyarınca, hakkında henüz müsadere kararı verilmemiş kara taşıtlarının malikleri:

• Taşıtın tasfiyesi tamamlanmadan ilgili gümrük idaresine süresi içinde başvurmaları,
• Aracın ilk iktisabında ödenmesi gereken ÖTV'nin belirli bir oranına tekabül eden tutarı ödemeleri,

halinde, araç üzerindeki el koyma/müsadere kararının kaldırılarak aracın sahibine iade edilmesini talep edebilmektedir.

Önemli: Başvuru süreleri ve ödenmesi gereken oranlar zaman içinde değişikliğe uğrayabilmektedir (ilgili düzenlemede öngörülen süre, Cumhurbaşkanı kararıyla uzatılabilmektedir). Somut dosyadaki güncel süre ve tutarların ilgili gümrük idaresinden teyit edilmesi gerekir.

Savunma Stratejisi: Bu Suçlamayla Karşılaşırsanız Ne Yapmalısınız?

AB ülkelerinden ithalat nedeniyle çifte fatura veya gümrük kaçakçılığı suçlamasıyla karşılaşan ithalatçı ve şirket yetkilileri için savunmanın temel taşları şu şekilde sıralanabilir:

Sık Sorulan Sorular